Những người thợ giữ lửa nghề thủ công truyền thống trước nguy cơ mai một

Giữa guồng quay hối hả của cuộc sống hiện đại, nhiều nghề truyền thống đang đối diện với nguy cơ mai một. Tuy nhiên, vẫn có những người thợ bền bỉ, bằng tâm huyết và sự kiên trì, họ đang nỗ lực gìn giữ ngọn lửa văn hóa qua từng sản phẩm thủ công.

Nét duyên dáng của nghề đan giỏ trạc

Tại xã Xuân Thới Sơn, TPHCM, bà Huỳnh Thị Tám là một trong số ít người còn gắn bó với nghề đan giỏ trạc thủ công. Bà chia sẻ rằng đây là một nghề truyền thống có từ rất lâu đời tại địa phương. Gia đình bà đã theo nghề qua nhiều thế hệ.

Trước kia, khi nghề này phát triển mạnh mẽ sau năm 1975, sản phẩm không chỉ tiêu thụ trong nước mà còn được xuất khẩu sang các thị trường như Đài Loan hay Australia. Bà Đỗ Thị Lan, người cũng gắn bó với nghề từ rất sớm, từng tự sản xuất giỏ trạc tại nhà.

Quy trình làm ra một chiếc giỏ trạc thủ công truyền thống gồm nhiều công đoạn phức tạp, bao gồm chẻ nan, lách nan, gầy, khoanh lên, đan, vô vành và xỏ miệng. Trong đó, khâu lách nan đòi hỏi kỹ thuật và kinh nghiệm rất cao.

Bà Tám cho biết, ban đầu bà từng dùng máy để lách nan vì năng suất cao. Tuy nhiên, sau một thời gian, bà nhận thấy những nan được làm bằng máy có bề mặt dễ bị xước, ẩm mốc và xỉn màu khi để lâu, nên bà đã chuyển sang phương pháp thủ công hoàn toàn.

Theo nghề đan giỏ trạc từ năm 14 tuổi, U60 TPHCM đau đáu tìm người kế nghiệp — ảnh 2

Những khó khăn đe dọa nghề truyền thống

Hiện tại, cơ sở của bà Tám vẫn sản xuất được khoảng 200-250 cái giỏ/ngày. Tuy nhiên, những thay đổi trong đời sống kinh tế đang gây ra nhiều khó khăn lớn cho người làm nghề. Việc xuất hiện các vật liệu đóng gói như bao nilon hay thùng xốp đã khiến nhiều chủ vựa cá không còn thu mua sản phẩm đan thủ công này nữa.

Theo thời gian, nhiều hộ gia đình buộc phải bỏ nghề để tìm kiếm sinh kế mới. Bà Tám bày tỏ sự lo lắng khi nhận thấy nghề đang đứng trước nguy cơ mai một. Bà cho biết, ngoài việc thị trường bị thu hẹp, nghề đan giỏ trạc cũng không còn thu hút được giới trẻ theo đuổi.

Lý do khiến người trẻ ngần ngại là vì công việc tuy vất vả nhưng mức thu nhập lại không cao. Hiện tại, những người vẫn đang làm nghề đều có độ tuổi từ 50 trở lên. Bà Tám chia sẻ sự buồn lòng khi thấy nguy cơ mất đi một nét văn hóa địa phương nếu lớp người như họ qua đời mà không có ai tiếp nối.

Theo nghề đan giỏ trạc từ năm 14 tuổi, U60 TPHCM đau đáu tìm người kế nghiệp — ảnh 3

Nỗ lực níu giữ và truyền nghề

Trước tình hình đó, bà Tám vẫn nỗ lực bám trụ với nghề. Bà sẵn sàng hướng dẫn và dạy nghề miễn phí cho bất kỳ người trẻ nào có mong muốn học hỏi về đan giỏ trạc thủ công.

Dù đã cố gắng, ngoài một vài nhân viên ở độ tuổi 60-70, bà vẫn chưa tìm được người trẻ theo nghề. Ngay cả những hộ gia đình nhận gia công cho cơ sở của bà cũng đều là những người lớn tuổi.

Bà Tám khẳng định quyết tâm của mình: “Tôi không nghĩ đến việc nghỉ làm mà sẽ theo nghề, giữ nghề đến khi còn có thể… Tôi rất thương những anh chị, cô chú làm chung với mình. Họ đều đã 60, 70 tuổi và cũng yêu nghề truyền thống này như tôi.”

Theo nghề đan giỏ trạc từ năm 14 tuổi, U60 TPHCM đau đáu tìm người kế nghiệp — ảnh 4

Bài học về sự kiên trì gìn giữ giá trị văn hóa

Câu chuyện của bà Tám không chỉ là câu chuyện về một sản phẩm thủ công mà còn là minh chứng cho ý chí và tình yêu nghề sâu sắc. Sự bền bỉ này nhắc nhở chúng ta về tầm quan trọng của việc bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống.

Bên cạnh những nghề thủ công, nhiều lĩnh vực khác cũng cần sự gìn giữ liên tục để duy trì bản sắc. Ví dụ, ngay cả trong các vấn đề hành chính cá nhân như đăng ký lại khai sinh cho người cao tuổi cũng đòi hỏi sự lưu giữ hồ sơ và quy trình chuẩn xác qua thời gian.

Theo nghề đan giỏ trạc từ năm 14 tuổi, U60 TPHCM đau đáu tìm người kế nghiệp — ảnh 5

Những nỗ lực như của bà Tám, hay những trường hợp khác như ông Nguyễn Bá Châu tại Thanh Hoá được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú vì đã khôi phục nghề đúc trống đồng, đều là nguồn động lực quan trọng để lan tỏa giá trị văn hóa.

Theo nghề đan giỏ trạc từ năm 14 tuổi, U60 TPHCM đau đáu tìm người kế nghiệp — ảnh 6

Sự gắn bó với nghề không chỉ mang lại thu nhập mà còn nuôi dưỡng niềm tự hào và kết nối cộng đồng. Việc duy trì các nghề truyền thống đòi hỏi sự chung tay của cả thế hệ, từ việc nhận thức của người trẻ đến sự hỗ trợ của thị trường.

Theo nghề đan giỏ trạc từ năm 14 tuổi, U60 TPHCM đau đáu tìm người kế nghiệp — ảnh 7

Những câu chuyện này là lời nhắc nhở về trách nhiệm chung trong việc gìn giữ di sản văn hóa phi vật thể. Sự trân trọng và tìm kiếm giải pháp mới cho các nghề thủ công chính là chìa khóa để chúng tiếp tục tồn tại.

Theo nghề đan giỏ trạc từ năm 14 tuổi, U60 TPHCM đau đáu tìm người kế nghiệp — ảnh 8

Sự kiên trì của những người thợ không chỉ giữ lại giỏ trạc, mà còn lưu giữ cả một phần ký ức và bản sắc văn hóa của địa phương họ.

Theo nghề đan giỏ trạc từ năm 14 tuổi, U60 TPHCM đau đáu tìm người kế nghiệp — ảnh 9

Việc kết nối các thế hệ trong việc học nghề cũng là một mô hình phát triển bền vững cho cộng đồng nghệ nhân. Nó giúp duy trì không chỉ kỹ năng mà còn cả tinh thần yêu nghề.

Theo nghề đan giỏ trạc từ năm 14 tuổi, U60 TPHCM đau đáu tìm người kế nghiệp — ảnh 10

Tóm lại, hành trình của những người giữ nghề truyền thống là một lời kêu gọi sâu sắc về sự quan tâm và chung tay bảo tồn di sản văn hóa dân tộc trước dòng chảy mạnh mẽ của thời đại.

Theo nghề đan giỏ trạc từ năm 14 tuổi, U60 TPHCM đau đáu tìm người kế nghiệp — ảnh 11

Những câu chuyện này cũng gợi mở nhiều góc nhìn khác về việc gìn giữ các giá trị sống, từ nghề thủ công đến những quy trình hành chính cần được duy trì qua nhiều thập kỷ.