Vụ việc tranh chấp về quyền thừa kế tài sản giữa những người thân đã được đưa ra xét xử, làm nổi bật những vấn đề liên quan đến tính hợp pháp của văn bản di chúc và thỏa thuận phân chia di sản.
Diễn biến vụ kiện và yêu cầu khởi kiện
Theo trình bày ban đầu, bà H. (ngụ tỉnh Đắk Lắk) cho biết mẹ bà là bà N. qua đời năm 2023. Trước khi mất, bà N. từng có lời hứa để lại toàn bộ tài sản cho bà H. Tuy nhiên, sau sự việc này, hai người cháu là ông K. và bà Nh. đã lập một bản di chúc vào năm 2012, quy định quyền sử dụng đất cùng tài sản gắn liền với đất tại hai thửa đất ở Đắk Lắk thuộc về họ.
Đến năm 2023, ông K. và bà Nh. đã thực hiện văn bản thỏa thuận phân chia di sản thừa kế dựa trên di chúc này tại một văn phòng công chứng. Bà H. không đồng tình với các giấy tờ này, khởi kiện yêu cầu tuyên bố di chúc và văn bản thỏa thuận là vô hiệu, đồng thời buộc hai người kia phải trả lại bản gốc của hai giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
Về phía ông K. và bà Nh., họ đưa ra lập luận rằng bà N. là cô ruột của họ, còn bà H. chỉ là con nuôi. Họ cũng khẳng định năm 2008, bà N. đã tặng cho bà H. một thửa đất khác, và di chúc năm 2012 được lập nhằm mục đích xây dựng nhà thờ để phục vụ việc thờ cúng tổ tiên, đồng thời nhấn mạnh các văn bản này được lập đúng quy định pháp luật.
Phán quyết tại cấp sơ thẩm
Tại phiên tòa xét xử sơ thẩm, TAND TP Buôn Ma Thuột đã chấp nhận toàn bộ yêu cầu của bà H. Tòa tuyên bố di chúc năm 2012 và văn bản thỏa thuận phân chia di sản công chứng năm 2023 là vô hiệu. Đồng thời, Tòa buộc ông K. và bà Nh. phải trả lại cho bà H. bản gốc hai giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
Kháng cáo và đánh giá tại cấp phúc thẩm
Không chấp nhận phán quyết sơ thẩm, ông K. và bà Nh. đã kháng cáo. Họ lập luận rằng vì bà H. không phải con ruột của bà N., nên bà không có quyền yêu cầu tuyên bố di chúc và văn bản phân chia di sản vô hiệu.
Tại phiên tòa phúc thẩm, TAND tỉnh Đắk Lắk đã xem xét kỹ lưỡng các vấn đề về hình thức pháp lý. Tòa nhận định rằng di chúc của bà N. không đảm bảo các điều kiện về hình thức theo quy định. Cụ thể, bản di chúc gồm 3 trang nhưng trang thứ hai để trống; trang nhất và trang hai thiếu chữ ký hoặc điểm chỉ của bà N. Hơn nữa, tại thời điểm lập di chúc, bà N. bị hạn chế về thể chất, không biết chữ và phải nhờ người khác đánh máy nội dung. Ngoài ra, Tòa cũng nhận thấy không có căn cứ xác định bà N. đã trực tiếp yêu cầu chứng thực di chúc tại trụ sở UBND phường.
Kết luận của cấp phúc thẩm
Các thiếu sót về hình thức này được cho là vi phạm các quy định liên quan đến công chứng, chứng thực theo Bộ luật Dân sự năm 2005 và Nghị định 75/2000/NĐ-CP. Do đó, Tòa cấp phúc thẩm xác định việc tuyên di chúc vô hiệu của tòa sơ thẩm là có căn cứ. Theo đó, văn bản thỏa thuận phân chia di sản năm 2023 cũng bị tuyên vô hiệu do được lập trên cơ sở di chúc không có giá trị pháp lý.
Tuy nhiên, về yêu cầu buộc trả lại giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, Tòa phúc thẩm nhận thấy các bên đều thừa nhận bà H. chưa từng giao những giấy tờ này cho hai người kia. Bên cạnh đó, các giấy chứng nhận cũ đã được cơ quan đăng ký đất đai thu hồi và cấp đổi cho bà N. vào năm 2023. Vì vậy, không có căn cứ để buộc ông K. và bà Nh. phải trả lại giấy tờ cho bà H.
Sửa bản án sơ thẩm
Từ những phân tích trên, TAND tỉnh Đắk Lắk đã chấp nhận một phần kháng cáo của ông K. và bà Nh., sửa bản án sơ thẩm về hậu quả của giao dịch dân sự vô hiệu, nhưng vẫn giữ nguyên quyết định tuyên di chúc và văn bản thỏa thuận phân chia di sản là vô hiệu. Tòa cũng kiến nghị cơ quan chức năng tỉnh Đắk Lắk thu hồi và hủy bỏ hai giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã được cấp đổi cho bà N.
Vụ việc này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tuân thủ đúng các quy định về hình thức pháp lý khi lập di chúc, đặc biệt trong bối cảnh liên quan đến quy định về thừa kế đất đai không có di chúc mới nhất.
Nguồn: VietnamNet
Nguồn thông tin: VietnamNet. Bài viết được biên tập lại từ nguồn công khai.
