Vụ án liên quan đến nhà văn Gào đã làm dấy lên nhiều tranh luận về mức độ và hành vi nào trên không gian mạng có thể bị xem là vi phạm pháp luật hình sự. Cụ thể, cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Gia Lai đã khởi tố vụ án Làm nhục người khác theo khoản 2 Điều 155 Bộ luật Hình sự sau khi nhận được tố giác từ chị Vũ Phương Thanh.

Theo thông tin được cung cấp, chị Thanh cho biết kể từ năm 2018, bà đã phải đối mặt với việc bị công kích và chế giễu về ngoại hình, đời tư, gia đình qua các nhóm trên Facebook, Messenger, Zalo. Những nội dung này bao gồm cả tin nhắn mang lời lẽ thô tục, xúc phạm bản thân và con cái của chị.

Trong quá trình thu thập bằng chứng, chị Thanh đã lưu giữ một lượng lớn tài liệu, bao gồm bài đăng, bình luận, tin nhắn và lập vi bằng, với tổng hồ sơ được ghi nhận gần 2.000 trang. Ngoài nội dung bị cho là làm nhục, các hành vi khác cũng đang được cơ quan chức năng xác minh.

Ranh giới giữa quyền tự do ngôn luận và xâm phạm danh dự

Vấn đề cốt lõi đặt ra từ vụ việc này là: khi nào những lời bình luận hay chỉ trích trên mạng vượt qua ranh giới của quyền bày tỏ ý kiến cá nhân để trở thành hành vi có thể bị xử lý hình sự? Luật sư Đào Thị Bích Liên, Đoàn Luật sư TP HCM, nhấn mạnh rằng người dùng mạng có quyền phản biện, đánh giá các sản phẩm hoặc hành vi. Tuy nhiên, bà cũng khẳng định rằng quyền tự do ngôn luận không cho phép việc xúc phạm danh dự, nhân phẩm hay xâm phạm đời tư của người khác.

Theo nhận định của luật sư Liên, một lời phê bình hợp lý có thể là “tôi không đồng tình với quan điểm này” hoặc nhận xét dựa trên thông tin xác thực. Ranh giới bị vượt qua khi việc phê bình chuyển thành hành vi miệt thị, chửi bới; khi có hành vi bịa đặt hoặc lan truyền thông tin mà người đăng biết rõ là sai sự thật; hay khi sử dụng đời tư của người khác để bêu riếu.

Khi nào công kích trực tuyến cấu thành tội phạm hình sự?

Luật sư Liên giải thích rằng, việc một bình luận tiêu cực hay một câu chửi trên mạng không tự động cấu thành tội phạm. Đối với tội Làm nhục người khác, cơ quan tố tụng cần xác định hành vi đó có đến mức xúc phạm nghiêm trọng danh dự và nhân phẩm hay không. Việc sử dụng các phương tiện điện tử để thực hiện hành vi này được quy định tại khoản 2 Điều 155 Bộ luật Hình sự.

Khi đánh giá, cơ quan chức năng sẽ xem xét toàn diện nhiều yếu tố như: mức độ xúc phạm tổng thể, số lần tái diễn, phạm vi lan truyền, số lượng người tiếp cận nội dung, mục đích, lỗi và hậu quả gây ra. Luật sư nhấn mạnh rằng không có “công thức” cố định nào về số bài đăng hay lượt chia sẻ để xác định tội phạm.

Bà cũng phân biệt rõ giữa hành vi Làm nhục người khác (trọng tâm là hạ thấp danh dự, nhân phẩm) và tội Vu khống (khi bịa đặt hoặc lan truyền thông tin sai sự thật nhằm gây thiệt hại). Ngoài ra, việc một cá nhân nổi tiếng hay hoạt động trên mạng xã hội cũng không có nghĩa họ phải chấp nhận mọi lời xúc phạm.

Trách nhiệm pháp lý ngoài hình sự

Ngay cả khi hành vi chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm hình sự, người đăng nội dung vi phạm vẫn có thể phải chịu trách nhiệm ở các mức độ khác. Người bị xâm hại danh dự, nhân phẩm đều có quyền yêu cầu các biện pháp như cải chính công khai, xin lỗi và bồi thường thiệt hại.

Hơn nữa, hành vi cung cấp hoặc chia sẻ thông tin giả mạo, xuyên tạc, vu khống trên mạng xã hội cũng có thể bị xử phạt theo quy định của pháp luật hành chính hiện hành. Luật sư Liên khuyến nghị người dùng trước khi đăng tải nội dung nên tự kiểm tra ba điểm: Thông tin có căn cứ không? Việc công khai này có xâm phạm đời tư hay quyền nhân thân của người khác không? Và quan trọng nhất, mình đang thực hiện việc phản biện một hành vi hay chỉ đơn thuần là hạ nhục một con người?

Tóm lại, luật sư khẳng định rằng “nói trên mạng không có nghĩa là được nói bất cứ điều gì,” nhưng đồng thời cũng nhấn mạnh rằng “cũng không phải mọi lời phê bình, nhận xét tiêu cực đều là vi phạm pháp luật.”

Trong bối cảnh các tranh chấp trực tuyến ngày càng phức tạp, việc nắm rõ quy định về công tác thi hành án hình sự tại xã phường thị trấn cũng là một khía cạnh pháp lý quan trọng cần được người dân lưu tâm.

Việc nhận thức đúng ranh giới giữa phê bình mang tính xây dựng và công kích cá nhân trên không gian mạng là trách nhiệm chung của cộng đồng mạng, giúp duy trì môi trường giao tiếp văn minh và tuân thủ pháp luật.

Nguồn: VnExpress

Nguồn thông tin: VnExpress. Bài viết được biên tập lại từ nguồn công khai.