Sau khi tuyên án 65 bị cáo liên quan đến vụ án tại Viện Pháp y tâm thần Trung ương, Hội đồng xét xử Tòa án nhân dân TP Hà Nội đã đưa ra nhiều kiến nghị nhằm khắc phục những bất cập trong hoạt động giám định pháp y tâm thần và quản lý người đang chữa bệnh bắt buộc.

Về cơ chế giám định pháp y tâm thần

Một trong những vấn đề được Hội đồng xét xử đặc biệt lưu ý là cơ chế kiểm soát chất lượng và tính khách quan của các kết luận giám định pháp y tâm thần. Tòa án nhận định rằng, hiện tại chưa có chế tài xem xét trách nhiệm về công tác giám định tâm thần của cơ quan giám định tâm thần.

Cụ thể, cơ quan tiến hành tố tụng phụ thuộc vào kết quả giám định nhưng lại thiếu cơ chế để trưng cầu một hội đồng giám định ở cấp cao hơn hoặc hủy bỏ kết luận đã ban hành khi có cơ sở cho rằng việc đánh giá không khách quan. Bất cập này càng đáng chú ý vì kết luận giám định tâm thần ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình giải quyết vụ án hình sự, bao gồm cả việc áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh đối với bị can, bị cáo.

Tòa cũng chỉ ra rằng các hội đồng giám định hiện được thành lập chủ yếu từ những giám định viên trong cùng một đơn vị. Việc này có thể ảnh hưởng đến tính độc lập của từng thành viên do họ cùng chịu sự quản lý và chỉ đạo chuyên môn. Do đó, Hội đồng xét xử kiến nghị Bộ Y tế ban hành quy định về việc thành lập hội đồng giám định với các thành viên đến từ những đơn vị, cơ sở y tế khác nhau nhằm đảm bảo tính khách quan.

Kiến nghị về quản lý người chữa bệnh bắt buộc

Bên cạnh vấn đề giám định, Hội đồng xét xử cũng chỉ ra những lỗ hổng trong công tác quản lý những người đang bị áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh tâm thần. Bản án nhận định rằng công tác quản lý những người này còn lỏng lẻo và chưa có quy định rõ ràng về trách nhiệm.

Thực tế tại Viện Pháp y tâm thần Trung ương cho thấy một số người đang chữa bệnh bắt buộc vẫn có thể nhiều lần ra ngoài trái quy định, thậm chí tiếp tục thực hiện hành vi phạm tội. Từ những sai phạm này, Hội đồng xét xử kiến nghị Bộ Công an đưa các cơ sở giám định tâm thần, chữa bệnh bắt buộc vào danh mục các đơn vị cần bảo vệ và tăng cường lực lượng cảnh sát vũ trang bảo vệ 24/24 giờ tại các cơ sở này.

Các vấn đề liên quan đến quy trình tố tụng

Trong bối cảnh pháp lý phức tạp, việc xác định các điều kiện áp dụng thủ tục rút gọn trong tố tụng hình sự là một nội dung được quan tâm. Điều kiện áp dụng thủ tục rút gọn trong tố tụng hình sự đòi hỏi cơ sở pháp lý và quy trình chặt chẽ.

Hội đồng xét xử cũng đề nghị Bộ Y tế quy định việc đưa những người đang chữa bệnh bắt buộc nhưng bỏ điều trị, bỏ trốn hoặc vắng mặt vì nguyên nhân khách quan đến cơ sở y tế khác để điều trị, giám định lại. Quá trình này phải dựa trên hồ sơ, chứng cứ thu thập được trong thời gian điều trị.

Các vụ việc vi phạm và mức án

Những bất cập nêu trên đã bộc lộ rõ qua các vụ việc tiêu cực tại Viện Pháp y tâm thần Trung ương. Theo cáo buộc, một cá nhân đã dùng tiền để tác động đến giám định viên, giúp một số người có kết luận không đúng thực tế, từ đó được áp dụng biện pháp chữa bệnh bắt buộc.

Về phần tuyên án, Hội đồng xét xử đánh giá đây là vụ án đặc biệt nghiêm trọng. Các mức hình phạt được đưa ra dao động từ 12 tháng tù cho hưởng án treo đến 30 năm tù. Cụ thể, một bị cáo đã nhận tổng hợp 30 năm tù về các tội liên quan đến hối lộ và lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Trách nhiệm cá nhân trong hệ thống

Các kiến nghị của tòa án không chỉ dừng lại ở việc điều chỉnh quy trình mà còn nhấn mạnh trách nhiệm cá nhân. Hội đồng xét xử yêu cầu mỗi giám định viên phải chịu trách nhiệm độc lập về quan điểm đánh giá của mình, thay vì bị ràng buộc bởi cùng một đơn vị quản lý.

Tóm lại, các kiến nghị tập trung vào việc tăng cường tính khách quan trong giám định tâm thần, siết chặt quy trình quản lý người chữa bệnh bắt buộc và nâng cao trách nhiệm giải trình của các bên liên quan.

Nguồn (Tuổi Trẻ)

Nguồn thông tin: Tuổi Trẻ. Bài viết được biên tập lại từ nguồn công khai.