Thay đổi mô hình ung thư nam giới: Bài học từ các yếu tố nguy cơ tích lũy

Theo số liệu GLOBOCAN 2024 công bố gần đây, ung thư phổi đã trở thành loại ung thư đứng đầu về số ca mắc mới ở nam giới Việt Nam. Điều này đánh dấu một sự thay đổi đáng kể so với các năm trước.

Sự dịch chuyển trong mô hình bệnh lý

Trước đây, ung thư gan từng là nhóm phổ biến nhất ở nam giới tại Việt Nam. Tuy nhiên, số liệu mới cho thấy vị trí này đã lùi xuống thứ ba, nhường chỗ cho ung thư phổi và ung thư đại trực tràng dẫn đầu.

Sự thay đổi mô hình này được các chuyên gia nhận định là phản ánh nhiều vấn đề sức khỏe cộng đồng. Một mặt, việc triển khai tiêm vaccine viêm gan B và cải thiện điều trị đã góp phần kiểm soát gánh nặng của ung thư gan. Mặt khác, các loại ung thư liên quan đến lối sống và môi trường như ung thư phổi hay đại trực tràng đang ngày càng đáng được quan tâm.

Các yếu tố nguy cơ tích lũy trong khoảng 20-30 năm qua cũng là một nguyên nhân lớn. Ví dụ, ung thư phổi thường phát triển sau thời gian dài tiếp xúc với các tác nhân gây hại.

Ung thư phổi vượt ung thư gan ở nam giới: Hệ lụy từ nhiều năm trước — ảnh 2

Những yếu tố nguy cơ dễ bị bỏ qua

Bên cạnh thuốc lá vẫn là yếu tố nguy cơ hàng đầu liên quan đến ung thư phổi, cần đặc biệt chú ý đến ô nhiễm không khí và bụi mịn PM2.5. Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế đã xếp ô nhiễm không khí ngoài trời và bụi mịn vào nhóm tác nhân gây ung thư.

Các hạt PM2.5 có kích thước rất nhỏ, khả năng đi sâu vào phế nang và mang theo các chất độc hại. Việc tiếp xúc kéo dài với môi trường này có thể gây viêm mạn tính và tổn thương DNA của tế bào phổi. Mặc dù mức tăng nguy cơ từ bụi mịn được đánh giá là thấp hơn so với hút thuốc lá, nhưng khi hàng triệu người cùng chịu tác động trong nhiều năm thì gánh nặng sức khỏe cộng đồng là rất lớn.

Ngoài ra, môi trường lao động cũng tiềm ẩn nguy cơ cao do tiếp xúc với amiăng, bụi silic, khói hàn và khí thải diesel. Các yếu tố khác cần lưu ý bao gồm khói bếp từ việc đốt củi, than tổ ong trong không gian kín và cả khí radon từ đất đá.

Trong bối cảnh các vấn đề sức khỏe liên quan đến môi trường sống và sinh hoạt ngày càng phức tạp, người dân cũng nên tìm hiểu kỹ lưỡng về các thủ tục như đăng ký nhãn hiệu dịch vụ bảo hiểm tài chính tiền tệ bất động sản để quản lý rủi ro toàn diện.

Phòng ngừa và tầm soát chủ động

Do ung thư phổi thường diễn tiến âm thầm, ở giai đoạn sớm người bệnh có thể chưa có triệu chứng rõ ràng. Vì vậy, việc phòng ngừa cần được thực hiện đồng bộ cả ở cấp độ cộng đồng lẫn cá nhân.

Cấp độ cộng đồng: Cần các giải pháp kiểm soát ô nhiễm không khí và cải thiện môi trường lao động tại các ngành nghề có nguy cơ cao tiếp xúc với bụi, hóa chất độc hại.
Cấp độ cá nhân: Người dân nên chủ động giảm phơi nhiễm bằng cách sử dụng khẩu trang đạt chuẩn N95/KN95 khi chỉ số ô nhiễm cao, hạn chế ra ngoài trời và sử dụng máy lọc không khí trong nhà.

Điều quan trọng nhất vẫn là loại bỏ các thói quen nguy cơ như hút thuốc lá, thuốc lào và ngừng sử dụng thuốc lá điện tử. Bỏ thuốc ở bất kỳ độ tuổi nào đều mang lại lợi ích sức khỏe đáng kể.

Khi phát hiện bệnh cần làm gì?

Các chuyên gia nhấn mạnh rằng ung thư phổi không phải là “bản án tử”. Đối với những người đã mắc bệnh, việc điều trị tại các cơ sở chuyên khoa và tuân thủ phác đồ điều trị là rất quan trọng để cải thiện cơ hội sống và chất lượng cuộc sống.

Các yếu tố nguy cơ có thể tác động cộng hưởng. Ví dụ, một người vừa hút thuốc lại làm việc trong môi trường bụi độc hại sẽ đối diện với nguy cơ cao hơn nhiều so với chỉ tiếp xúc với từng yếu tố riêng lẻ.