Già hoá dân số: trông người – ngẫm ta

Tốc độ già hóa dân số của Việt Nam đang nhanh hơn các nước phát triển, đặt ra nhiều thách thức nhưng nhiều người vẫn còn thờ ơ.

Tôi nghe nhiều về những gia đình hiện đại đang loay hoay tìm cách ổn định tài chính, lo cho bố mẹ già ở quê. Đồng nghiệp tôi là một ví dụ gần gũi nhất, chị luôn day dứt về việc hiếu thuận, chăm sóc bố mẹ chồng đầy đủ nhất.

“Hôm nay vừa tròn 7 năm bố mẹ chồng tôi lủi thủi cảnh người già nuôi con mọn từ ngày em dâu bỏ nhà đi. Không biết đến khi nào mới đủ điều kiện để về hẳn quê phụng dưỡng ông bà”, chị thở dài kể chuyện trong lúc ăn trưa. Tôi hiểu “đủ điều kiện” chị nhắc tới là vấn đề tài chính.

Ông bà có 4 người con nhưng chưa nhờ cậy được ai dù các cụ đã có tuổi, còn vợ chồng đồng nghiệp tôi, mang tiếng công việc ổn định nhưng cảnh làm công ăn lương giữa thành phố đắt đỏ thì không thể dư giả. Thỉnh thoảng, họ gửi về phụ ông bà một khoản nuôi các cháu, thật sự chưa thể gọi là phụng dưỡng bố mẹ già.

Tôi lại thấy gia đình chị có phúc lắm vì các cụ vẫn có thể tự lo cho mình và cả 2 đứa cháu. Tuổi già như ngọn đèn trước gió, nói dại, các cụ đổ bệnh thì con cháu lao đao. Vậy nhưng đồng nghiệp tôi không nghĩ đến ngày ấy.

Sự chủ quan này rất đáng lo ngại trong xã hội, nhất là khi Việt Nam đang có tốc độ già hoá dân số nhanh hơn cả những nước phát triển. 10 năm trước, cứ 11 người dân sẽ có 1 người cao tuổi (11/1), theo dự báo đến năm 2029, tỷ lệ này là 6/1. Các nghiên cứu đã chỉ ra, Việt Nam chỉ có khoảng 20 năm để chuyển từ xã hội già hóa sang xã hội già. Trong khi ở các nước phát triển như Nhật Bản là 26 năm, Mỹ là 65 năm, Thụy Điển có đến 85 năm chuyển giai đoạn.

Hiện nay, những thông tin về tốc độ già hóa dân số nhanh của nước ta đang được nhắc đến nhiều hơn nhưng nhiều người chưa quan tâm đến thách thức đặt ra. Giả sử bạn tôi là con một, phải gánh trên vai trách nhiệm với từ 4-6 người già là bố mẹ, ông bà nội-ngoại. Chưa nói đến áp lực tài chính, chỉ cần bệnh vặt của tuổi già cũng khiến con cháu khó xoay xở.

Dù Chính phủ đang xây dựng các chính sách và chương trình ứng phó với vấn đề già hóa dân số nhiều năm qua nhưng nhận thức của chúng ta vẫn chưa có chuyển biến mạnh mẽ. Hiện cả nước mới có khoảng 39% người cao tuổi được hưởng lương hưu. Như vậy, còn tới 61% người cao tuổi vẫn đang lao động kiếm sống.

Trường hợp bố mẹ chồng đồng nghiệp tôi, ngoài chính sách cấp miễn phí bảo hiểm y tế, mỗi tháng các cụ được trợ cấp 360.000đ/người dành cho người cao tuổi không có lương hưu. Thực tế, nếu sống ở thành phố đắt đỏ, 360.000đ/người cũng chỉ đủ trang trải mấy bữa ăn trong một hai tuần, chưa kể tiền nhà, điện, nước. Đó là lý do ông bà vẫn còn theo việc đồng áng ở quê.

Kinh nghiệm của các quốc gia bước vào xã hội già hóa dân số trước Việt Nam cho thấy việc chi tiêu nhiều hơn cho chăm sóc sức khỏe, hưu trí, trợ cấp, an sinh xã hội khi tỷ lệ người cao tuổi tăng. Ví dụ ở Canada, sự gia tăng tỷ trọng người cao tuổi làm tăng khoảng 1,3% GDP chi tiêu y tế bình quân đầu người.

Còn ở Nhật Bản, ngân sách tài khóa năm 2022 đã dành đến 36.270 tỷ Yên, chiếm tới 1/3 ngân sách để giải quyết tình trạng già hóa dân số nhanh. Đây là mức chi lớn nhất từ trước tới nay của Nhật Bản cho vấn đề an sinh xã hội, cho thấy tình trạng già hóa dân số tiếp tục là thách thức hàng đầu đối với nền kinh tế lớn thứ ba thế giới dù đã có sự chuẩn bị rất sớm.

Tại Singapore, chính phủ đảo quốc sư tử cũng đầu tư đáng kể vào các sáng kiến học tập suốt đời để thúc đẩy sự phát triển cá nhân và hòa nhập xã hội. Từ 2014, nước này cũng cung cấp cho mỗi người dân từ 25 tuổi trở lên một khoản tín dụng mở đầu 500 USD và được bổ sung định kỳ để họ tham dự các khóa học kỹ năng phát triển bản thân.

Việt Nam có thể học tập các kinh nghiệm như vậy hay không? Nhìn nhận một cách khách quan, ở góc độ vĩ mô, trong 10 năm trở lại đây, Việt Nam đã bắt đầu chuẩn bị cho thời kỳ dân số già, như cải cách hệ thống bảo hiểm xã hội để thu hút nhiều người tham gia. Chính phủ cũng xây dựng các chương chăm sóc sức khỏe nhân dân, đặc biệt là người cao tuổi.

Tôi có đọc được một ý kiến cho rằng, điều chúng ta phải làm ngay là cung cấp cho thế hệ trẻ những công cụ và kỹ năng để hoạch định tương lai. Thế hệ trẻ phải nhận thức được những thách thức của vấn đề già hóa dân số, từ đó họ mới có sự chuẩn bị cho tương lai, đặc biệt là vấn đề tài chính cho bản thân, gia đình để giảm áp lực an sinh xã hội và dịch vụ y tế sau này.

Hôm nay bố mẹ bạn, bố mẹ tôi có thể vẫn còn sức khỏe để tự lo cho bản thân nhưng họ đã già và bản thân chúng ta cũng đang già đi. Dù chúng ta có làm lơ thì điều đó vẫn là sự thật.

Trang

Vnexpress.net