Nhiều người vô tình rơi vào vòng luẩn quẩn của việc tự cản trở thành công của chính mình. Những hành vi như trì hoãn nộp giấy tờ quan trọng, ôm đồm công việc hay lặp lại sai lầm trong các mối quan hệ đều có thể xuất phát từ một cơ chế tâm lý phức tạp hơn là sự thiếu ý chí.

Hiểu về hành vi tự phá hoại bản thân

Các chuyên gia tâm lý gọi hiện tượng này là hành vi tự phá hoại bản thân (self-sabotage). Đây là tình trạng suy nghĩ hoặc hành động của một người đi ngược lại mục tiêu và lợi ích mà họ thực sự mong muốn đạt được.

Theo các nhà nghiên cứu, nguyên nhân sâu xa thường liên quan đến bản năng tự bảo vệ. Con người luôn phải cân bằng giữa việc tránh né nguy hiểm và tìm kiếm phần thưởng. Khi nỗi sợ rủi ro trở nên quá lớn, nó có thể khiến chúng ta từ bỏ những điều thực sự mang lại lợi ích.

Một ví dụ được đưa ra là trường hợp của một khách hàng đã trì hoãn việc tìm lại gia đình ruột thịt vì lo sợ cảm giác bị ruồng bỏ. Những thất bại lặp đi lặp lại cũng có thể làm suy giảm lòng tự trọng, dẫn đến mất niềm tin vào khả năng thay đổi.

Nhận diện và thoát khỏi vòng luẩn quẩn

Bước đầu tiên để cải thiện là nhận diện nguyên nhân đằng sau hành vi tiêu cực này, thay vì chỉ đổ lỗi cho bản thân. Các chuyên gia lưu ý rằng nhiều hành vi tưởng chừng tiêu cực lại mang lại một lợi ích tâm lý nhất định cho người thực hiện.

Để làm chủ suy nghĩ, một phương pháp được khuyến nghị là quan sát suy nghĩ trước khi hành động. Thay vì mặc nhiên tin vào những điều xuất hiện trong đầu, hãy cố gắng diễn đạt nó dưới dạng nhận thức: “Tôi đang có suy nghĩ rằng mình sẽ sống cô đơn.” Điều này giúp tách biệt giữa suy nghĩ và thực tế.

Ngoài ra, việc xem xét nỗi sợ ẩn giấu đằng sau hành vi né tránh và chấp nhận trách nhiệm với những lựa chọn của mình là rất quan trọng. Trong bối cảnh các vấn đề cá nhân phức tạp như giải quyết ly hôn, việc hiểu rõ cơ chế tâm lý cũng giúp người ta có cái nhìn khách quan hơn về tình huống hiện tại, ví dụ như tìm hiểu thời gian giải quyết ly hôn đơn phương.

Các chiến lược thay đổi thói quen hiệu quả

Khi đối diện với một nhiệm vụ lớn hoặc một thói quen cần thay đổi, việc áp dụng các kỹ thuật nhỏ sẽ giúp giảm bớt cảm giác quá tải. Một mẹo được chia sẻ là chỉ cần bắt đầu làm việc trong khoảng thời gian rất ngắn, ví dụ như 5 phút.

Bên cạnh đó, sự kiên nhẫn là yếu tố cốt lõi. Các chuyên gia nhấn mạnh rằng dù những cải thiện nhỏ có thể xuất hiện sau vài ngày, nhưng để một hành vi tích cực trở thành thói quen tự nhiên, người thực hiện cần phải duy trì nỗ lực qua nhiều tuần lễ.

Nguồn: Nhật Minh (Theo Washington Post)

Nguồn thông tin: VnExpress. Bài viết được biên tập lại từ nguồn công khai.