Dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) đang được Bộ Y tế nghiên cứu sâu rộng nhằm cập nhật các quy định pháp lý cho phù hợp với những thay đổi vượt bậc của khoa học kỹ thuật và nhận thức xã hội sau hơn hai thập kỷ. Mục tiêu cốt lõi là xây dựng một hành lang pháp lý vừa minh bạch, nhân văn, vừa đảm bảo tối đa cơ hội cứu sống cho người bệnh.

Những thay đổi lớn từ thực tiễn y khoa

Quá trình phát triển của y học đã giúp Việt Nam đạt được nhiều kỹ thuật ghép mô và bộ phận tương đương thế giới. Hiện nay, các trung tâm có thể thực hiện nhiều ca ghép phức tạp. Tuy nhiên, sau 20 năm áp dụng luật cũ, hành lang pháp lý đã bộc lộ những điểm chưa phù hợp với thực tiễn phát triển của y học tái tạo, đặc biệt là việc nghiên cứu và sử dụng tế bào gốc để nuôi cấy mô.

Về nguồn cung cấp mô, bộ phận cơ thể, các số liệu cho thấy phần lớn ca ghép hiện nay nhận từ người hiến còn sống. Nguồn từ người chết não còn hạn chế, chưa đáp ứng đủ nhu cầu. Do đó, việc điều phối và thực hiện hoạt động hiến – ghép cần phải được công khai, minh bạch và đảm bảo tính công bằng.

Khi tìm hiểu về các quy trình y tế phức tạp như này, người dân cũng quan tâm đến thủ tục hưởng trợ cấp thất nghiệp theo quy định của pháp luật hiện hành, cho thấy sự quan tâm lớn đến các vấn đề liên quan đến quyền lợi và điều kiện sống.

Bảo vệ tối đa quyền lợi của trẻ em

Một trong những nội dung được quan tâm nhất là quy định liên quan đến việc người dưới 18 tuổi hiến mô hoặc bộ phận cơ thể. Bộ Y tế nhấn mạnh nguyên tắc đặt quyền lợi của trẻ em lên trên hết, tuyệt đối không để việc mở rộng nguồn hiến trở thành mục đích tạo ra các biến tướng.

Về mặt nguyên tắc, người dưới 18 tuổi còn sống sẽ không được phép hiến bộ phận cơ thể và mô không tái sinh. Đối với mô có khả năng tái sinh (như tế bào gốc máu và tủy xương), dự thảo đang quy định năm điều kiện rất chặt chẽ:

• Đối tượng nhận mô chỉ giới hạn là anh, chị, em ruột.
• Chỉ được thực hiện khi không tìm được nguồn mô phù hợp từ người trưởng thành.
• Trẻ phải được tư vấn độc lập, toàn diện và phù hợp với mức độ nhận thức của từng lứa tuổi.
• Cần có sự đồng ý của cha mẹ đẻ.
• Phải tôn trọng quyền quyết định của trẻ trong mọi tình huống, không được cưỡng ép.

Xây dựng hệ thống điều phối công bằng

Bên cạnh các quy định về người hiến, việc xây dựng một hệ thống điều phối mô và bộ phận cơ thể quốc gia là nội dung trọng tâm khác. Hệ thống này phải đảm bảo tính minh bạch và công bằng tuyệt đối.

Các tiêu chí ưu tiên trong điều phối cần được xác lập cụ thể, có thể bao gồm các nhóm tiêu chí về tuổi tác, bệnh lý, loại tạng hay khu vực địa lý. Những tiêu chí này phải được xây dựng thành một hệ thống với công thức tính điểm và trọng số rõ ràng để việc xác định thứ tự ưu tiên mang tính khách quan.

Một nguyên tắc cực kỳ quan trọng là đảm bảo sự độc lập giữa các khâu: hội đồng xác định chết não, tư vấn hiến tặng, và điều phối phân bổ mô. Người tham gia hội đồng xác định tình trạng này phải hoàn toàn tách biệt, không được biết hoặc can thiệp vào việc lựa chọn người nhận tạng.

Kiểm soát nguy cơ lợi dụng trong hoạt động hiến ghép

Để kiểm soát các rủi ro trục lợi, dự thảo luật đang siết chặt quy định ở nhiều khâu. Các nội dung được hoàn thiện bao gồm:

• Quy định rõ ràng về độ tuổi của cả người hiến và người nhận.
• Thiết lập các điều kiện cực kỳ nghiêm ngặt cho trường hợp trẻ em hiến mô tái sinh.
• Quy định chi tiết về thành phần, cách thức hoạt động và trách nhiệm của hội đồng xác định chết não và chết tim.
• Xây dựng hệ thống tiêu chí chấm điểm khách quan cho việc phân bổ tạng.

Về mặt nhân sự, dự thảo yêu cầu quy định rõ ràng việc cấm cán bộ y tế tham gia vào các hoạt động mua bán hay môi giới mô, tạng. Ngay cả bác sĩ điều trị cũng không được phép tham gia hội đồng tư vấn hiến tặng nếu có nguy cơ xung đột lợi ích.

Tóm lại, mục tiêu lớn nhất của việc sửa đổi luật là mở ra thêm nhiều cơ hội cứu sống cho người bệnh đang chờ ghép tạng, nhưng phải đi đôi với việc bảo đảm sự công bằng tuyệt đối trong điều phối và kiểm soát chặt chẽ mọi hành vi lợi dụng.

Nguồn: Tuổi Trẻ

Nguồn thông tin: Tuổi Trẻ. Bài viết được biên tập lại từ nguồn công khai.